
هرزه بافی در کندوی زنبور عسل؛ تعریف، علت و روش مدیریت
زنبورهای عسل هم در کندوهای پرورشی و هم در طبیعت شانه میسازند. شانهای که معمولاً میسازند، بهصورت عمودی رو به پایین است و تنها تا حد مشخصی به طرفین گسترش مییابد. اما گاهی اوقات ممکن است شانههایی بسازند که مستقیم رو به پایین نباشد. این شانهها ممکن است به طرفین کشیده شوند و دو یا چند قاب را در کندو به هم متصل کنند. به چنین ساختاری یا شانهای که به شکلی غیرمنتظره ساخته شده و در بالا یا پایین، چند قاب را به یکدیگر متصل میکند، “هرزه بافی: گفته میشود.
افزون بر این، ممکن است با شانههایی روبهرو شوید که در نقاط نادرست دیگری از کندو ساخته شدهاند. سایر انواع غیرعادی شانه در کندو شامل شانهٔ تکیهگاهی (Brace Comb) و شانهٔ ضربدری (Cross Comb) هستند، و همگی این موارد بهطور کلی تحت عنوان هرزهبافی (Burr Comb) شناخته میشوند.
ماجرای هرزه بافی چیست؟
هرزه بافی، بازرسی کندو را برای زنبورداران دشوار میکند، زیرا موجب میشود هنگام باز کردن قابها، بخشهایی از شانه از قاب جدا شود. ساخت شانه برای زنبورهای عسل نیازمند صرف زمان، تلاش و منابع زیادی است. آسیب دیدن شانهای که پیشتر ساخته شده، کاری غیرمولد و زیانبار است و از این رو زنبورداران باید تا حد امکان از ایجاد هرزه بافی جلوگیری کنند. این توصیه هم برای زنبورداران حفاظتی و هم برای کسانی که بهقصد سودآوری به زنبورداری میپردازند، صدق میکند.
برداشتن شانهٔ ساختهشده، به هدر رفتن منابعی میانجامد که زنبورها صرف ساخت آن کردهاند و ممکن است کندو را برای چندین روز از روند عادی عقب بیندازد. افزون بر این، در فعالیتهای زنبورداری با هدف تولید اقتصادی، زنبورداری که ناچار است برای اصلاح مشکل هرزه بافی، مقدار زیادی شانه را بردارد، ممکن است با کاهش برداشت عسل در آن سال مواجه شود. دلیل این امر آن است که ساخت هرزه بافی ممکن است به بهای صرفنظر از ساخت شانه در سایر بخشهای کندو تمام شده باشد. شانهای که برداشته میشود، در نهایت باید دوباره ساخته شود، و این زمانی از زنبورها میگیرد که میتوانست صرف تولید عسل شود.
فضای زنبوری چیست؟
در زنبورداری نوین، مفهومی به نام فضای زنبوری مورد استفاده قرار میگیرد که بر اساس آن ساختار کندو و شیوهٔ ساخت شانه توسط زنبورها طراحی میشود. این مفهوم بر پایهٔ کشف کشیش «ال. ال. لانگستروت» بنا شده است؛ او دریافت که زنبورها در فضاهایی به عرض میان ۶ تا ۱۰ میلیمتر هیچگونه ساختوسازی انجام نمیدهند. اگر فضایی از این مقدار کمتر باشد، زنبورها آن را با برهموم پر میکنند یا در آن شانه میسازند. در طبیعت، زنبورهای عسل توجه چندانی به فضای زنبوری ندارند، اما در زنبورداری، وقتی شانه بهصورت عمودی و مستقیم رو به پایین ساخته شود، کار با آن بسیار سادهتر است.
کندوی لانگستروت بیشترین بهره را از مفهوم فضای زنبوری میبرد. این کندو زنبورها را ملزم میکند که فقط روی قابها شانه بسازند. شانه نباید از عمق قاب کندو فراتر برود یا پهنتر از فضای مشخصشده بین قابها در کندوی لانگستروت باشد. در سوی مقابل، کندوهای «واره» و «تاپ بار» (تیر بالایی) آزادی بیشتری به زنبورها برای ساخت شانه میدهند. به همین دلیل، مشکل هرزه بافی در کندوهای لانگستروت رایجتر از سایر انواع کندوها است.
در کندوهای تاپ بار، زنبورها بهندرت شانهای میسازند که به دیوارههای کندو بچسبد و به بالای قابها نیز دسترسی ندارند. بنابراین، وقوع هرزه بافی در این نوع کندوها چندان رایج نیست. با این حال، امکان دارد که انواع دیگری از شانه در جاهایی ساخته شوند که زنبوردار تمایلی به حضور آنها ندارد. از این رو، زنبوردارانی که از کندوهای لانگستروت استفاده میکنند باید هوشیاری بیشتری نسبت به سایر زنبورداران داشته باشند.
شاید علاقمند باشید مقاله ” هرزه بافی تکیهگاه کندو؛ علت، مشکلات و روش حذف شانه اضافی ” را ملاحظه کنید 🌹

هرزه بافی صرفا یک مفهوم انسانی
فضای زنبوری مفهومی انسانی است، مفهومی که ممکن است زنبورهای عسل توجه چندانی به آن نداشته باشند. تا زمانی که زنبورها بتوانند در کندو رفتوآمد کنند، احساس راحتی خواهند داشت. آنها ممکن است در هر فضایی که در دسترسشان باشد شانه بسازند، حتی اگر این ساختوسازها برای زنبوردار خوشایند نباشد.
چه زنبوردار تازهکار باشید و چه باتجربه، باید بدانید که برخی زنبورها ممکن است به فضای زنبوری بیتوجهی کنند. بنابراین باید تمرکز خود را بر حذف هرزه بافی هنگام مشاهده، و پیشگیری از ساخت آن در آینده بگذارید.
چرا زنبورها هرزه بافی میسازند؟
دلایل متعددی میتواند به ساخت هرزه بافی در کندو منجر شود. این مشکل بیشتر در کندوهای لانگستروت دیده میشود تا کندوهای تاپ بار. در کندوهای واره نیز گاهی مواردی از ساخت هرزه بافی دیده میشود.
لازم است بدانید که زنبورهای عسل در برخی زمانهای خاص از سال، میل شدیدی به ساخت شانه دارند. تمایل آنها به ساخت شانه در هر فضای موجود، منجر به ایجاد هرزه بافی میشود. اگر تدابیر مناسبی اتخاذ شود، میتوان از وقوع این مشکل جلوگیری کرد. اگر متوجه شدید که زنبورها هرزه بافی ساختهاند، نگران نباشید یا خود را سرزنش نکنید چون این اتفاق در بسیاری از کندوها برای بسیاری از زنبورداران رخ میدهد. به احتمال زیاد، در مسیر زنبورداریتان، دستکم یک یا دو بار در سال با هرزه بافی مواجه خواهید شد.
نقش محل استقرار کندو در ساخت هرزه بافی
استقرار کندو یکی از عوامل اصلی در ساخت هرزه بافی توسط زنبورها است. اگر کندویی در جایی قرار گیرد که در یکی از ابعاد طول یا عرض تراز نباشد، احتمال ساخت هرزه بافی در آن بالاست. دلیل این امر آن است که جاذبه نقش زیادی در نحوهٔ ساخت شانه توسط زنبورها دارد. آنها معمولاً تمایل دارند شانه را بهصورت عمودی و عمود بر سطح زمین بسازند. تراز بودن کندو کمک میکند شانهها در راستای سطح قابها ساخته شوند.
زنبورداران نباید خود را بهخاطر ساخت هرزه بافی بیش از حد سرزنش کنند. گاهی ممکن است همه چیز را بهدرستی انجام دهید، اما باز هم چنین شانههایی ساخته شود. اگر از تراز بودن کندو مطمئن هستید ولی همچنان با هرزه بافی مواجه شدید، تنها کافی است آن را بردارید و زنبورها را به ساخت شانهای مستقیم در امتداد قابها تشویق کنید.
نفش قابهایی که ساخت مناسبی ندارند
یکی دیگر از دلایل ساخت هرزه بافی، استفاده از قطعات کندویی است که بهدرستی ساخته نشدهاند. برخی تولیدکنندگان ممکن است قطعاتی از کندو را بسازند که دقیقاً با ابعاد مورد نیاز کندوی شما مطابقت نداشته باشد. این قطعات معیوب میتوانند منجر به ساخت هرزه بافی توسط زنبورهای عسل شوند. این قطعات معمولاً فاصلههایی بیش از حد مجاز فضای زنبوری ایجاد میکنند و در نتیجه، زنبورها را به ساخت شانه در جاهایی تحریک میکنند که ما نمیخواهیم شانهای ساخته شود.
قطعاتی از کندو که بیشتر تحت تأثیر این عامل قرار میگیرند، قابهای کندو و جعبههای کندو هستند. اگر هر یک از این قطعات ابعاد نادرستی داشته باشند، بهاحتمال زیاد موجب ساخت هرزه بافی خواهند شد. بنابراین، باید همواره اطمینان حاصل کنید که قطعاتی که در کندوهای خود استفاده میکنید، مطابق با استاندارد باشند. اگر خودتان کندو و اجزای آن را نمیسازید، بهتر است در صورت امکان، تمامی قطعات کندو را از یک تولیدکنندهٔ مشخص تهیه کنید.
مشکلات ناشی از هرزه بافی
زنبورهای عسل در ساخت هرزه بافی در کندو مشکلی ندارند. از نظر آنها، این صرفاً بخشی از شانه است که میتوانند برای پرورش نوزادان یا ذخیرهسازی عسل از آن استفاده کنند. اما زنبورداران با مشکلات متعددی مواجه میشوند که در ادامه به آنها میپردازیم.

سختی در بازرسی کندو
هرزه بافی بازرسی کندو را دشوار میسازد. این نوع شانه معمولاً بخشهایی از کندو را به یکدیگر متصل میکند که در حالت ایدهآل باید از هم جدا باشند. بیرون کشیدن قابها و دیگر اجزای کندو دشوار میشود، زیرا این قطعات به شانهای در بخش دیگری از کندو متصل شدهاند. این موضوع وقتی دو قاب به یکدیگر متصل میشوند نسبتاً قابلتحملتر است، اما زمانی که یک قاب به دیوارههای جعبهٔ کندو متصل شود، کار بسیار سختتر میشود.
خطر برای زنبورها
مشکل دوم هرزه بافی، ایجاد خطر برای زنبورهاست. شانهٔ عسل که بهتازگی ساخته شده، استحکام بالایی ندارد؛ بهراحتی خم میشود و اگر بیش از حد خم شود، میشکند. به همین دلیل بسیار مهم است که قابهای کندو بهصورت عمودی و مستقیم بالا کشیده شوند و به طرفین متمایل نشوند. این نکته بهویژه هنگام کار با قابهایی که فاقد سیم یا ورقهٔ موم هستند اهمیت بیشتری دارد.
زمانی که زنبوردار تلاش میکند یکی از اجزای کندو ـ مانند یک قاب با هرزه بافی ـ را بیرون بکشد، احتمال دارد شانه بشکند و سقوط کند. این شانهٔ افتاده ممکن است زنبورهایی را که در کندو هستند مجروح یا نابود کند. از بین رفتن زنبورها هیچگاه خواستهٔ زنبوردار نیست. له شدن زنبورها در داخل کندو ممکن است باعث شود زنبورهای دیگر کلنی پرخاشگر شوند و به زنبوردار حمله کنند.
بوجود آمدن اتلاف انرژی در تولید مثل
هرزه بافی باعث ایجاد تأخیرهای بیمورد در روند تولید میشود. زمانی که زنبورهای عسل صرف ساخت این شانه میکنند، میتوانست بهتر صرف ساخت شانه در مکانهای مناسب داخل کندو شود. این اتلاف زمان و منابع، به کاهش محصولاتی نظیر عسل منجر میشود. هرزه بافیی که برداشته میشود، ممکن است به روشهای معمول برای استفاده از موم زنبور بهکار رود، اما قطعاً مقدار عسلی را که میتوان از کندو برداشت کرد، کاهش میدهد.
هرزه بافی برای زنبورها پرزحمت و زمانبر است
در نهایت، هرزه بافی باید توسط زنبوردار از کندو برداشته شود. این شانه ممکن است مجدداً در کندو مورد استفاده قرار گیرد یا برای کاربردهای دیگر کنار گذاشته شود. زمانی که زنبورهای عسل صرف ساخت آن کردهاند، از بین میرود. افزون بر این، نوزادانی که در این شانهها قرار دارند، غالباً پس از برداشته شدن شانه میمیرند، چراکه زنبورها نمیدانند باید در آن محل جدید به نوزادان غذا دهند. این نیز نتیجهای است که برای زنبورداران خوشایند نیست.
پیشگیری از هرزه بافی
پیشگیری از هرزه بافی، برای جلوگیری از مشکلات و خطراتی که این نوع شانه در کندو ایجاد میکند، ضروری است. روشهای مختلفی برای این کار در اختیار زنبوردار قرار دارد. کندوی لانگستروت یکی از بهترین انواع کندو است، زیرا مفهوم فضای زنبوری را بهخوبی پیاده کرده است. این کندو اطمینان حاصل میکند که تمام فضاهای درون کندو بهدرستی تعریف شدهاند تا یا مناسب برای ساخت شانه باشند یا نباشند. با این حال، استفادهٔ نادرست یا آمادهسازی ناقص هر نوع کندویی ممکن است منجر به ساخت شانه در مکانهای نامطلوب شود.
اطمینان از تراز بودن کندو
همانطور که پیشتر دیدیم، مهم است که کندویی که استفاده میکنید کاملاً تراز باشد. این کار تأثیر جاذبه بر ساخت شانه بهصورت مورب را کاهش میدهد. اگر کندو تراز باشد، زنبورها شانه را در امتداد صفحهٔ تعریفشده توسط قابهای داخل کندو میسازند. با این حال، گاهی پیش میآید که زنبورها زیر برخی قابها شانه میسازند اما زیر برخی دیگر نه. چنین شانههایی پیشگیریناپذیر هستند و تنها میتوان آن را نتیجهٔ شور و شوق بیش از حد زنبورها در ساخت شانه دانست.
استفاده از برگه موم
دومین راهکاری که زنبورداران برای جلوگیری از ساخت هرزه بافی بهکار میبرند، استفاده از ورقهٔ موم (Foundation) در قابهای کندو است. ورقهٔ موم بهطور واضح به زنبورها نشان میدهد که شانه را کجا باید بسازند. این ورقهها میتوانند پلاستیکی یا مومی باشند. ورقهٔ مومی به همان شکل مورد استفاده قرار میگیرد، اما ورقهٔ پلاستیکی باید ابتدا با مقداری موم زنبور پوشانده شود تا زنبورها تمایل به ساخت شانه بر روی آن داشته باشند.
برخی زنبورداران تمایلی به استفاده از ورقهٔ موم در کندوهای خود ندارند. زمانی که مقدار زیادی هرزه بافی ساخته میشود و استفاده از قابهای دارای ورقهٔ موم اجتنابناپذیر میشود، این زنبورداران ممکن است قابهای دارای ورقه را بهصورت یکیدرمیان با قابهای بدون ورقه در کندو قرار دهند.
امروزه قابهای پلاستیکی همراه با ورقهٔ موم نیز در دسترس زنبورداران هستند. اگر چنین قابهایی برای شما قابل تهیه است و مشکلی با استفاده از پلاستیک در کندوی خود ندارید، بهتر است از آنها استفاده کنید. این قابها استحکام بالایی به شانههای ساختهشده میدهند و بهخوبی از ساخت هرزه بافی جلوگیری میکنند.
ورقهٔ مومی راهکار مورد علاقهٔ زنبوردارانی است که با استفاده از ورقهٔ پلاستیکی مشکل دارند ولی همچنان میخواهند از ورقهٔ موم استفاده کنند. استفاده از ورقهٔ مومی نیازمند سیمکشی قابها و سپس کاشت سیم در داخل ورقهٔ موم است. این کارها نسبتاً سادهاند و همگی نقش مهمی در پیشگیری از ساخت هرزه بافی دارند.
بررسی های مستمر برای جلوگیری از هرزه بافی
صرفاً هوشیار بودن نیز یکی از راهکارهای مفید برای مقابله با ساخت هرزه بافی در کندوهاست. فصل تابستان زمانی است که منابع غذایی بهوفور در دسترس هستند. زنبورها در تابستان شانههای زیادی میسازند که بخشی از آنها ممکن است ناخواسته باشد. بنابراین ضروری است که زنبورداران در فصل تابستان بهطور منظم کندوها را بررسی کنند تا شانههای پلزن را در مراحل اولیهٔ ساخت تشخیص داده و بلافاصله حذف کنند. زمان دیگری که باید بسیار هوشیار بود، هنگام راهاندازی یک کندوی جدید است، مانند زمانی که یک کندو تقسیم میشود یا زمانی که زنبورهای بستهبندیشده را در کندو مستقر میکنید.
در صورت تمایل مقاله ” هرزه بافی عرضی (Cross Comb) در زنبورداری؛ علتها، پیشگیری و روشهای مدیریت ” را مطالعه کنید 🌹

استفاده از تجهیزات و قطعات استاندارد کندو
استفاده از تجهیزات و قطعات استاندارد کندویی بهترین روش برای پیشگیری از ساخت هرزه بافی در کندوهاست. کندوهایی نظیر لانگستروت که تمامی اجزای آنها با ابعاد دقیق ساخته شدهاند، تمامی فضاها را در اندازههای مناسب حفظ میکنند. در چنین کندوهایی، زنبورها شانه را دقیقاً در مکانهای پیشبینیشده میسازند و امکان ساخت شانههای انحرافی وجود ندارد. اگر اجزایی از کندو مانند توری ملکه، اندازهٔ مناسبی ندارند یا بهخوبی جا نمیافتند، باید قطعهٔ مناسبتری تهیه کنید یا آن را اصلاح نمایید. استفاده از قطعاتی که اطراف آنها شکافها یا فضای اضافی ایجاد میشود، زنبورها را به ساخت شانه در مکانهای نامناسب ترغیب میکند.
اصلاح زودهنگام هرزه بافی
هرزه بافیی که هنوز کاملاً توسعه نیافته، قابل اصلاح و همراستا کردن با سطح مناسب است. روی قاب کندو، یک برش کوچک و ملایم در محل اتصال شانه به قاب ایجاد کنید و آن را بهسمت سطح مناسب هدایت نمایید. اگر شانه هنوز تازه و انعطافپذیر باشد، میتوان با فشار آرام آن را به خط همراستای قاب برگرداند. اگر این کار در مراحل ابتدایی ساخت شانه انجام شود، زنبورها ادامهٔ شانهسازی را در مسیر صحیح و مطابق با سطح قاب انجام خواهند داد.
حذف هرزه بافی
وقتی در کندو هرزه بافی پیدا کردید، بهتر است بلافاصله آن را حذف کنید. اگر این کار بهموقع انجام شود، مدیریت آن بسیار آسانتر است و دردسرهای کمتری دارد. اهرم کندو ابزار مناسبی برای حذف این شانههاست. اگر شانه به سطوح ظریف متصل شده یا به برش دقیق نیاز باشد، میتوانید از چاقویی نازک و تیز استفاده کنید.اگر هرزه بافی را حذف نکنید، بهمرور مدیریت کندو برایتان بسیار دشوار خواهد شد. زنبورداران باتجربه ممکن است روشهایی برای مقابله با چالشهای ناشی از هرزه بافی داشته باشند، اما زنبورداران مبتدی هیچ سودی از باقیماندن آن در کندو نمیبرند.
با احتیاط اقدام به حذف هرزه بافی کنید
هنگام حذف هرزه بافی باید با دقت و احتیاط فراوان عمل کرد. زنبورهای عسل ممکن است از این شانهها برای پرورش نوزاد، ذخیرهٔ عسل یا گرده استفاده کرده باشند. شما باید تصمیم بگیرید که با این شانه و محتوای درون آن چهکار کنید. اگر شانه شامل نوزاد باشد، با خارج کردن آن، نوزادان خواهند مرد و اگر حاوی عسل باشد، آن عسل با حذف شانه هدر میرود.بررسی دقیق هرزه بافی و حذف زنبورهایی که روی آن هستند، اهمیت زیادی دارد. ملکهٔ زنبورها برای کلنی بسیار حیاتی است. اگر هنگام حذف شانه، ملکه از کندو خارج شود، کل کلنی آسیب خواهد دید. بنابراین، پیش از بریدن یا تراشیدن شانه از سطوح کندو، زنبورها را با برس از آن جدا کنید تا خطر خارج کردن ملکه را به حداقل برسانید.
علاوه بر ملکه، سایر زنبورهای کندو نیز مهماند. آنها وظایف حیاتی مختلفی را در کندو بر عهده دارند. معمولاً هرزه بافی در زمانی ساخته میشود که کندو به حداکثر نیروی کار خود نیاز دارد. در چنین زمانی، حذف زنبورها از کندو، توانایی ادامهٔ حیات کلنی را بهشدت تضعیف میکند.
تأخیر در برداشت هرزه بافی
وقتی نمیخواهید شان ساختهشده در کندو را خراب کنید، میتوانید برداشت هرزه بافی را به زمان دیگری موکول کنید. شرایطی که باید اجازه دهید این اتفاق بیفتد شامل موارد زیر است:
- زمانی که صرفا محافظتکننده زنبور هستید و هدف شما افزایش زیاد عسل در هر کندو در سال نیست. هرزه بافی ای که در کندو باقی میگذارید، تأثیری روی تلاشهای شما در حفاظت از زنبور عسل ندارد. زنبورداری حفاظتی زمانی موفق است که زنبورها بتوانند حتی با وجود شان ناخواسته در کندو مسیر خود را پیدا کنند.
- اگر هرزه بافی در جعبههای نوزاد کندوی شما شکل گرفته و زنبورها با آن خوب کار میکنند. گاهی نیازی به تخریب شان نیست و زنبورداران اجازه میدهند این شان برای پرورش زنبورها باقی بماند. این مسئله وقتی اهمیت دارد که فصل بهار است و زنبورها به سرعت باید جمعیت خود را افزایش دهند. اگر هرزه بافی قبل از اینکه زنبوردار آن را کشف کند، به اندازه بزرگی ساخته شده باشد، برداشتن آن باعث از بین رفتن تعداد زیادی از نوزادان در کلنی زنبور عسل خواهد شد.
هرزه بافی ای که بلافاصله پس از پیدا شدن برداشته نشود، باید در زمان دیگری از کندو جدا شود. در جعبههای نوزاد، میتوان آن را وقتی که کمتر برای پرورش استفاده میشود، برداشت. زنبورداران محافظتکننده نیز میتوانند منتظر فصلهای سرد سال بمانند تا هرزه بافی را بردارند، زمانی که زنبورها کمتر از آن استفاده میکنند.
استفاده مجدد از موم هرزه بافی
هرزه بافی ای که از کندو برداشته شده است، میتواند به روشهای مختلفی استفاده شود. این شان اساساً از موم زنبور تشکیل شده است، بنابراین باید آن را برای تولید محصولات معمول موم زنبور استفاده کنید. با این حال، شان عسل منبع بسیار مفیدی در کندو است. ساخت موم به منابع و انرژی زیادی نیاز دارد، بنابراین بعضی زنبورداران ترجیح میدهند موم هرزه بافی برداشتهشده را مجدداً در کندو استفاده کنند. آنها شان را داخل کندو قرار میدهند تا زنبورها آن را خورد کرده و دوباره مصرف کنند. این کار اشکالی ندارد، به شرط اینکه شان در جایی از کندو باقی بماند که باعث مزاحمت برای زنبورها یا زنبوردار نشود. شان عسل که به عنوان بخشی از هرزه بافی برداشته شده است نباید در محل زنبورداری به حال خود رها شود، زیرا میتواند آفات، شکارچیان و انگلهای زنبور عسل را به کندو جذب کند.
نتیجهگیری
زنبورهای عسل سازندگان پرتوان شان عسل در کندو هستند. در هر فعالیت زنبورداری، هرزه بافی باعث مشکلاتی در نگهداری کندو میشود و میتواند دسترسی زنبورها به برخی قسمتهای کندو را کاهش دهد. برای راحتتر کار کردن با کندوها، تدابیری برای جلوگیری از ساخت هرزه بافی بیندیشید و اگر رخ داد، هر چه سریعتر آن را رفع کنید.

از همراهی شما سپاسگزاریم و امیدواریم مطالعه این مقاله برایتان سودمند و لذتبخش بوده باشد. برایتان آرزوی موفقیت داریم. 💐
آیا تاکنون با مشکل هرزه بافی مواجه شدهاید؟ اگر در این خصوص تجربه یا نظر خاصی دارید لطفا جهت بهره برداری دیگران آنرا در قسمت دیدگاه ها به اشتراک بگذارید.
ترجمه مقاله توسط مرکز تخصصی زنبورداری و پرورش ملکه ارجان صورت گرفته است.



